Filmy fabryka, ursus

Filmowy zapis wykonania poematu symfonicznego „Bajka” Stanisława Moniuszki w Klubie Fabrycznym Zakładów „Ursus” w Warszawie w 1952 roku przez Orkiestrę Filharmonii Warszawskiej pod batutą Witolda Rowickiego. Utwór, poza tytułem, nie posiada programu literackiego, stanowi swobodną kilkunastominutową kompozycję różnych nastrojów. Ten dokument muzyczny został zrealizowany przez Andrzeja Munka w okresie jego pracy w Wytwórni Filmów Dokumentalnych, która przypadła na lata socrealizmu. Stanowi filmowy dowód realizacji socjalistycznej utopii – upowszechnienia kultury wysokiej wśród klasy robotniczej. Ujęcia wykonawców zmontowane są w ujęciami publiczności – kobiet i mężczyzn pracujących na co dzień w fabryce, którzy znaleźli się zapewne w nowej dla siebie sytuacji spędzania wolnego czasu. Munk był wielkim melomanem, chociaż sam z umiarkowaniem operował muzyką poważną w swoich filmach fabularnych. To zamiłowanie można dostrzec w nazewnictwie części filmu Eroica lub w scenie koncertu skrzypcowego w Pasażerce. Wśród jego niezrealizowanych projektów pozostał pomysł filmu fabularnego poświęconego Wilhelmowi Furtwänglerowi, dyrygentowi filharmoników berlińskich w czasach Trzeciej Rzeszy.

Reportaż z narady w fabryce Ursusa w Warszawie. Inżynierowie i robotnicy zastanawiają się nad przebiegiem prac w odlewni, w tym realizacji zaleceń pokontrolnych. Kamera rejestruje wypowiedzi uczestników, przeplata te ujęciami z pracy w fabryce. Który z nas kłamie? – pyta przewodniczący komisji - Niszczymy czy unowocześniamy? Mówimy o rzeczywistych działaniach czy pustych hasłach? Z dyskusji wyłania się obraz dezorganizacji pracy, ale zarazem wysiłku wszystkich zaangażowanych stron, aby wyłapać błędy i słabe ogniwa w cyklu produkcyjnym. Fabryka to nie tylko zorganizowany organizm maszyn i robotników, ale koncepcja organizacji pracy. Zgodnie z konwencją tzw. dokumentu nowej zmiany (reprezentowanej przez Kieślowskiego, Marcela Łozińskiego, Tomasza Zygadłę), film pokazuje w skali mikro (opowieści jednego murarza) zjawiska makrospołeczne.