Filmy wieś, reportaż

Na kilkunastu hektarach samodzielnie gospodaruje młoda kobieta. Opiekuje się przy tym starą matką, samodzielnie prowadzi ciągnik, oporządza zwierzęta, obrabia pole. Mimo wielu obowiązków znajduje czas na lekturę i udział w wydarzeniach kulturalnych. Nie mieści się to w głowie ani sąsiadów, ani dziennikarzy.

Wieś Piaseczno została wybrana przez rząd jako miejsce wzorcowej odbudowy polskiej wsi po drugiej wojnie światowej. Indywidualni chłopi, zdani na własne siły, nie są w stanie pracować tak efektywnie i szybko, jak samopomoc chłopska. Materiały budowlane, jak cegły i dachówki, produkowane są na miejsc budowy. Grunty rozparcelowano w wyniku reformy rolnej między chłopami. Stawia się nowe typy stodół, stajni, chlewów i innych budynków gospodarczych. W Grabowie, Pilicy, Ostrołęce i innych miejscowościach powstają podobne nowoczesne gospodarstwa dzięki pracy ludzi zrzeszonych w spółdzielniach i wsparciu ludowego państwa. Reportaż o zacięciu propagandowym w opracowaniu Wandy Jakubowskiej, pełen optymizmu i patosu powojennej odbudowy Polski, modelowy dla obowiązującego za kilka lat socrealizmu.

Uchwycone w kolorze świadectwo minionej epoki. W dokumencie Jerzy Hoffman prezentuje magiczny świat ludowego targowiska. Jarmarku, gdzie przechodzi się nie tylko, by zrobić zakupy, ale także w celu oderwania się od szarej rzeczywistości Polski Ludowej. W rezultacie pośród straganów uwijają się grupy hochsztaplerów, specjalistów od czarnej magii, domorosłych wynalazców i charyzmatycznych uzdrowicieli. Jarmark cudów to barwny świat pełen figurek Najświętszej Panienki, serduszek z piernika i maści na wszelkie dolegliwości. Dokument, nagrodzony podczas Konkursu Filmów Turystycznych w Warszawie w 1967 roku, rezygnuje z ironii czy wielkomiejskiego paternalizmu, przedstawiając bohaterów z sympatią i obdarzając ich ciepłem.

W pełnym ciepła dokumencie Krystyna Gryczełowska przedstawia trudne życie Błażeja Rejdaka. Jego obraz pozbawiony jest elementów krytyki społeczno-politycznego systemu, które pojawią się w filmach następnej dekady. Bliżej mu zdecydowanie do poetyki głęboko humanistycznych dzieł Władysława Ślesickiego. Nie oznacza to jednak, że Gryczełowska nie stawia pewnej diagnozy społecznej. Przedstawiciel grupy pozornie uprzywilejowanej w systemie komunistycznym z ogromnym wysiłkiem zaspokaja podstawowe potrzeby swych bliskich. Żyjąc na skraju nędzy, trwa pozbawiony marzeń i jakiejkolwiek nadziei na zmianę. A jednak portret naszkicowany przez Gryczełowską jest pogodny, nieco melancholijny, momentami zabawny. Rejdak wydaje się pogodzony ze sobą. W końcowej części filmu bohater mówi: „Kamień obrasta w mech, a jak się go turga, to się robi cięższy. No właśnie i ja tak, panie, tak to się zbiera życie po prostu...” Rejdak odnajduje szczęście w życiu rodzinnym: w oddaniu żony, która go pokochała, choć jest mały i łysy, w miłości dzieci.