• 1882-07-27
  • Bow, Londyn, Anglia, Wielka Brytania
Donald Crisp, właściwie George William Crisp, urodził się 27 lipca 1882 roku w Bow w Londynie jako syn George’a Crispa, robotnika rolnego i ogrodnika, oraz Elizabeth Crisp. Otrzymał wykształcenie w Wielkiej Brytanii. W późniejszych latach utrzymywał, że służył w 10. Pułku Huzarów podczas wojny burskiej, jednak brak potwierdzenia tej informacji w archiwach wojskowych. Na początku XX wieku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie rozpoczął karierę sceniczną, a następnie filmową. W epoce kina niemego związał się z Davidem W. Griffithem. W filmie „The Birth of a Nation” (1915) zagrał generała Ulyssesa S. Granta oraz pełnił funkcję asystenta reżysera, co miało istotne znaczenie dla jego dalszej drogi zawodowej. Wystąpił również w „Intolerance” (1916). Jako reżyser zrealizował kilkadziesiąt filmów, w tym „Don Q, Son of Zorro” (1925) z Douglasem Fairbanksem oraz współpracował przy „The Navigator” (1924) z Busterem Keatonem. W 1930 roku świadomie zrezygnował z reżyserii, uznając, że aktorstwo w nowej erze kina dźwiękowego jest stabilniejsze i mniej obciążające. W czasie I wojny światowej służył w brytyjskim wywiadzie wojskowym. Podczas II wojny światowej, mimo zaawansowanego wieku, pełnił służbę w armii Stanów Zjednoczonych w stopniu pułkownika, zajmując się zadaniami o charakterze operacyjnym. W latach 40. stał się jednym z najbardziej cenionych aktorów charakterystycznych Hollywood. Specjalizował się w rolach surowych, lecz sprawiedliwych ojców i autorytetów. Wystąpił m.in. w „The Sea Hawk” (1940), „How Green Was My Valley” (1941), „Lassie Come Home” (1943) oraz „National Velvet” (1944). Za rolę w „How Green Was My Valley” otrzymał w 1942 roku Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego. Był trzykrotnie żonaty: z Helen Pease (1912), Marie Stark (1917) oraz scenarzystką Jane Murfin (1932). Wszystkie małżeństwa były bezdzietne. Równolegle z karierą filmową rozwijał działalność finansową – przez lata był doradcą i członkiem zarządu Bank of America, pomagając finansować produkcje filmowe i doradzając kolegom z branży w sprawach inwestycyjnych. Dzięki temu zgromadził znaczny majątek i uchodził za jednego z najzamożniejszych ludzi w Hollywood. Pozostał lojalny wobec Griffitha także w latach, gdy reżyser popadł w zapomnienie, wspierając go finansowo i dbając o jego pamięć w środowisku filmowym. Zmarł 25 maja 1974 roku w Los Angeles w Kalifornii w wieku 91 lat w wyniku powikłań po serii udarów. Został pochowany na cmentarzu Forest Lawn Memorial Park w Hollywood Hills. Donald Crisp należał do nielicznego grona artystów, którzy z powodzeniem połączyli karierę aktora, reżysera, oficera wojskowego i finansisty. Stworzył ekranowy archetyp surowego patriarchy, a jednocześnie odegrał istotną rolę w zapleczu organizacyjnym i finansowym przemysłu filmowego. Jego działalność wykraczała daleko poza plan zdjęciowy, czyniąc go jedną z najbardziej wpływowych i wszechstronnych postaci klasycznego Hollywood. Crisp był tak szanowany w środowisku finansowym, że kiedy w 1942 roku odbierał Oscara za Zieloną dolinę, niektórzy żartowali, że to jedyny laureat, który mógłby kupić całą Akademię Filmową za gotówkę. Jego surowy, "kamienny" styl gry nie był tylko kreacją – odzwierciedlał on dyscyplinę człowieka, który rano analizował rynki giełdowe, a po południu stawał przed kamerą jako ikoniczny ojciec.

Listy

Nawigacja