- 1884-07-23
- Rorschach, St. Gallen, Szwajcaria
Wybitny niemiecki aktor teatralny i filmowy, Emil Jannings, przeszedł do historii kina jako pierwszy laureat Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. Uznawany za jednego z najwybitniejszych artystów swojej epoki, jego karierę naznaczyły zarówno międzynarodowe sukcesy, jak i kontrowersyjne powiązania z reżimem nazistowskim.
Urodził się 23 lipca 1884 roku w Rorschach w Szwajcarii, w rodzinie Niemki i Amerykanina. Dorastał w Austrii i Niemczech (m.in. w Lipsku i Görlitz). W wieku 16 lat uciekł z domu, aby zostać marynarzem, ale ostatecznie zafascynował się teatrem. Karierę sceniczną rozpoczął od występów w wędrownych trupach, a następnie dołączył do prestiżowego Deutsches Theater w Berlinie, gdzie pracował pod kierownictwem słynnego reżysera Maxa Reinhardta.
W filmie zadebiutował około 1914 roku i szybko stał się czołową gwiazdą europejskiego kina niemego. Zasłynął rolami dumnych, lecz uciśnionych lub upokorzonych mężczyzn, często tragicznych postaci. Do jego najbardziej znanych filmów z tego okresu należą: „Madame DuBarry” (1919) w reżyserii Ernsta Lubitscha, gdzie zagrał króla Ludwika XV, „The Last Laugh” (1924) F.W. Murnaua, gdzie wcielił się w postać starego portiera zdegradowanego do roli szatniarza, „Varieté” (1925) Ewalda André Ponta i „Faust” (1926) F.W. Murnaua, w którym zagrał Mefistofelesa.
Współpracował m.in. z Polą Negri, która, podobnie jak on, zrobiła później karierę w Hollywood.
W 1926 r. przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, podpisując kontrakt z Paramount Pictures. W 1929 r., podczas pierwszej w historii ceremonii wręczenia Nagród Akademii Filmowej, Jannings otrzymał pierwszego Oscara dla najlepszego aktora.
Nadejście epoki filmu dźwiękowego i jego silny niemiecki akcent uniemożliwiły mu kontynuowanie kariery w Hollywood. Wrócił do Niemiec w 1929 roku. W 1930 roku zagrał swoją prawdopodobnie najsłynniejszą rolę – profesora Immanuela Ratha w „Błękitnym aniele” (oryg. „Der Blaue Engel”) u boku Marleny Dietrich, który to film zapoczątkował jej międzynarodową karierę.
Po powrocie do Niemiec Jannings zaangażował się w produkcje filmowe pod kontrolą nazistowskiego reżimu. Został dyrektorem studia UFA i doradcą Josepha Goebbelsa, występując w licznych filmach propagandowych, m.in. w antybrytyjskim Ohm Krüger, 1941.
Po zakończeniu II wojny światowej, z powodu swoich powiązań z nazistami, Jannings otrzymał zakaz wykonywania zawodu (tzw. „czarna lista”). Mimo późniejszego oczyszczenia go z poważniejszych zarzutów nigdy już nie wrócił do aktorstwa.
Zmarł na raka wątroby 2 stycznia 1950 r. w Strobl, w pobliżu Salzburga w Austrii, w odosobnieniu. Mimo kontrowersji związanych z jego życiem jego wkład w sztukę aktorską, zwłaszcza w erze kina niemego, pozostaje niepodważalny, a jego nazwisko figuruje w Alei Gwiazd w Hollywood.