- 1881-08-12
- Ashfield, Massachusetts, USA
Cecil Blount DeMille urodził się 12 sierpnia 1881 roku w Ashfield w stanie Massachusetts jako syn Henry’ego Churchilla DeMille’a oraz Matildy Beatrice DeMille z domu Samuel. Jego ojciec był dramaturgiem i wykładowcą literatury, natomiast matka – silną i przedsiębiorczą kobietą teatru, która po śmierci męża prowadziła szkołę aktorską i aktywnie wspierała rozwój kariery synów. To właśnie ona odegrała kluczową rolę w ukształtowaniu przyszłości Cecila. DeMille zdobył wykształcenie w American Academy of Dramatic Arts w Nowym Jorku i początkowo pracował jako aktor oraz autor sztuk teatralnych, zanim skierował się ku nowemu medium – filmowi.
Jego kariera filmowa rozpoczęła się w przełomowym momencie dla amerykańskiej kinematografii. W 1914 roku zrealizował „The Squaw Man”, uznawany za jeden z pierwszych pełnometrażowych filmów fabularnych nakręconych w Hollywood. Sukces tej produkcji miał ogromne znaczenie – nie tylko dla samego DeMille’a, ale także dla całego przemysłu filmowego, który zaczął przenosić się z Nowego Jorku do Kalifornii. W kolejnych latach DeMille stał się jednym z najważniejszych twórców kina niemego, rozwijając charakterystyczny styl oparty na połączeniu spektaklu, moralitetu i silnej narracji wizualnej.
Już w latach 20. wypracował reputację reżysera monumentalnych widowisk. Film „Dziesięcioro przykazań” (1923), z Theodore Roberts w roli Mojżesza, był jednym z najbardziej ambitnych projektów swojej epoki – imponował skalą dekoracji, tłumami statystów i efektami specjalnymi. DeMille nie tylko tworzył filmy, ale budował doświadczenia wizualne, które miały oddziaływać na widza niemal religijnie. W tym okresie był także jednym z pionierów nowoczesnego oświetlenia filmowego – stosował kontrastowe światło inspirowane malarstwem Rembrandta, co nadawało jego filmom głębi i dramatyzmu.
W kolejnych dekadach kontynuował rozwijanie kina widowiskowego. Zrealizował takie filmy jak „Król królów” (1927), „Kleopatra” (1934) czy „Samson i Dalila” (1949), które ugruntowały jego pozycję jako mistrza epickiej narracji. W 1952 roku odniósł ogromny sukces filmem „Największe widowisko świata”, który zdobył Oscara dla najlepszego filmu i potwierdził jego dominującą pozycję w Hollywood.
Kulminacją jego twórczości była dźwiękowa wersja „Dziesięciorga przykazań” z 1956 roku, w której wystąpili Charlton Heston jako Mojżesz oraz Yul Brynner jako Ramzes. Produkcja ta była jednym z największych przedsięwzięć w historii kina – kręcona częściowo w Egipcie, z ogromną liczbą statystów i zaawansowanymi efektami specjalnymi. Podczas pracy nad filmem DeMille doznał poważnego ataku serca, jednak po krótkiej przerwie powrócił na plan, co tylko wzmocniło jego legendę jako nieustępliwego twórcy.
DeMille był również ważną postacią życia publicznego Hollywood. Był współzałożycielem Academy of Motion Picture Arts and Sciences oraz przez wiele lat pełnił funkcję gospodarza popularnego programu radiowego „Lux Radio Theatre”, gdzie jego charakterystyczny, głęboki głos stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych w Ameryce. Jednocześnie był aktywnym uczestnikiem debat politycznych w branży filmowej – jako zdecydowany antykomunista odegrał istotną rolę w sporach w Gildii Reżyserów. W 1950 roku stanął w konflikcie z John Ford podczas słynnego zebrania, na którym Ford wypowiedział swoje legendarne zdanie w obronie wolności twórczej.
W życiu prywatnym DeMille był związany z aktorką Constance Adams, z którą ożenił się 16 sierpnia 1902 roku. Ich małżeństwo trwało przez całe życie reżysera. Para miała czworo dzieci: biologiczną córkę Cecelię oraz troje dzieci adoptowanych – Katherine, Johna i Richarda. Jego córka Katherine poślubiła później znanego aktora Anthony Quinn, choć relacje DeMille’a z zięciem były początkowo napięte. Z czasem jednak Quinn pojawił się w jego produkcjach, co świadczyło o pewnym pojednaniu.
Na planie filmowym DeMille budował wizerunek niemal wojskowego dowódcy – nosił charakterystyczne bryczesy i skórzane getry, co podkreślało jego autorytet i ułatwiało pracę przy dużych, plenerowych produkcjach. Był znany z perfekcjonizmu, dyscypliny i bezkompromisowego podejścia do realizacji swoich wizji.
Cecil B. DeMille zmarł 21 stycznia 1959 roku w Hollywood w Kalifornii w wieku 78 lat. Bezpośrednią przyczyną śmierci była wtórna niewydolność krążenia po serii ataków serca. Został pochowany w rodzinnym grobowcu w Cathedral Mausoleum na cmentarzu Hollywood Forever Cemetery, obok swojej żony Constance.
Pozostawił po sobie ogromny dorobek i trwały wpływ na historię kina. Był jednym z twórców, którzy uczynili film medium zdolnym do przedstawiania epickich, uniwersalnych historii w skali wcześniej niespotykanej. Jego nazwisko do dziś jest synonimem hollywoodzkiego rozmachu, a Nagroda im. Cecila B. DeMille przyznawana podczas Złotych Globów stanowi jedno z najważniejszych wyróżnień za całokształt twórczości filmowej.