- 1908-01-11
- Bronx, Nowy Jork, Nowy Jork, USA
Lionel Stander urodził się 11 stycznia 1908 roku w dzielnicy Bronx w Nowym Jorku jako syn Maca Standera oraz Anny (Hershkowitz) Stander, żydowskich imigrantów pochodzących z Europy Wschodniej. Dorastał w środowisku robotniczym, które ukształtowało jego wrażliwość społeczną. Uczęszczał do University of North Carolina, jednak został z niego wydalony, co przyspieszyło jego decyzję o podjęciu kariery aktorskiej w Nowym Jorku.
Karierę rozpoczął na scenach teatralnych, a w latach 30. trafił do Hollywood, gdzie szybko wyróżnił się charakterystycznym, chropowatym głosem i intensywną obecnością ekranową. Obsadzany był głównie w rolach gangsterów, ludzi z półświatka i postaci o twardym charakterze. Wystąpił m.in. w filmach „The Gay Bride” (1934), „Mr. Deeds Goes to Town” (1936) oraz „A Star Is Born” (1937), budując reputację jednego z najbardziej wyrazistych aktorów charakterystycznych swojej epoki.
Na początku lat 50. jego kariera została gwałtownie przerwana przez działalność Komisji ds. Działalności Antyamerykańskiej (HUAC). Stander nie tylko odmówił współpracy, lecz także otwarcie zaatakował komisję, oskarżając jej członków o działania sprzeczne z amerykańskimi wartościami. Jego bezkompromisowa postawa sprawiła, że znalazł się wśród najbardziej napiętnowanych aktorów na czarnej liście, co praktycznie uniemożliwiło mu pracę w Stanach Zjednoczonych.
Zmusiło go to do wyjazdu do Europy, gdzie kontynuował karierę z dużym powodzeniem. Wystąpił w ważnych produkcjach, takich jak „Matnia” (1966) Romana Polańskiego oraz „Pewnego razu na Dzikim Zachodzie” (1968) Sergia Leone, gdzie zagrał barmana. Role te potwierdziły jego klasę jako aktora charakterystycznego i pozwoliły mu utrzymać wysoką pozycję artystyczną mimo wykluczenia z Hollywood.
W późniejszych latach powrócił do szerokiej popularności dzięki telewizji. Największym sukcesem była rola Maxa w serialu „Hart to Hart” (1979–1984), za którą otrzymał Złoty Glob. Jego postać, rozpoznawalna m.in. dzięki cygaru, które sam wynegocjował jako element wizerunku, stała się jedną z najbardziej lubianych w serialu. Równolegle użyczał głosu w produkcjach animowanych, w tym w filmie „Transformers: The Movie” (1986), gdzie stworzył postać Kupa.
W życiu prywatnym był kilkakrotnie żonaty i miał dzieci. Pozostawał osobą o silnych przekonaniach i wyrazistej osobowości, co miało wpływ zarówno na jego karierę, jak i miejsce w historii Hollywood.
Lionel Stander zmarł 30 listopada 1994 roku w Los Angeles na skutek nowotworu płuc w wieku 86 lat.
Pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych aktorów XX wieku oraz symbolem niezależności i odwagi w konfrontacji z presją polityczną, a jego dorobek obejmuje zarówno klasyczne kino hollywoodzkie, jak i znaczące produkcje europejskie oraz telewizyjne.