- 1897-01-17
- Hellerup, Dania
Nils Asther, urodzony jako Nils Anton Alfhild Asther 17 stycznia 1897 roku w Hellerup w Danii, był jedną z najbardziej magnetycznych i zagadkowych postaci światowego kina. Był nieślubnym dzieckiem szwedzkich rodziców, Antona Caspara Asthera i Hildy Alfery Engström, którzy pobrali się dopiero rok po jego narodzinach. To piętno pochodzenia w konserwatywnym społeczeństwie przełomu wieków mogło wpłynąć na jego późniejszą, niezwykle skrytą naturę. Choć talent aktorski szlifował pod okiem Mauritza Stillera w Sztokholmie, jego potencjał pierwsza dostrzegła duńska gwiazda Asta Nielsen, angażując go do produkcji w Niemczech.
W 1927 roku wyruszył do Hollywood, gdzie dzięki egzotycznej urodzie i arystokratycznym manierom natychmiast stał się gwiazdą MGM, partnerując Joan Crawford czy Grecie Garbo. Najważniejszym osiągnięciem jego kariery dźwiękowej był występ w wizualnie olśniewającym dramacie Franka Capry „The Bitter Tea of General Yen” (Gorzka herbata generała Yen, 1933). Wcielił się tam w postać chińskiego watażki (w charakteryzacji typu yellowface), tworząc jedną z najbardziej zniuansowanych i romantycznych kreacji ery pre-code, nasyconą tragizmem i godnością, która do dziś fascynuje badaczy kina.
Niestety, jego błyskotliwa kariera w MGM została gwałtownie przerwana. Asther trafił na czarną listę (blacklisted) po tym, jak odmówił występu w filmie, który uznał za słaby, co w połączeniu z jego trudną do ukrycia orientacją seksualną drażniło konserwatywne kierownictwo studia. Aby uciszyć narastające plotki o homoseksualizmie, zawarł tzw. lavender marriage (małżeństwo „lawendowe”) z artystką wodewilową Vivian Duncan. Choć para doczekała się córki, Evelyn, związek rozpadł się w 1932 roku. Odsunięcie od wielkich produkcji zmusiło go do pracy w filmach klasy B oraz powrotów do Europy, gdzie mimo mniejszych budżetów wciąż zachwycał melancholijną charyzmą.
Po ostatecznym powrocie do Szwecji w 1958 roku, Asther nie przeszedł na typową emeryturę. Aktywnie grał w teatrze, filmach i rodzącej się telewizji, współpracując z młodszymi pokoleniami szwedzkich gwiazd i na nowo budując swoją pozycję w ojczyźnie. Pod koniec życia opublikował przejmującą autobiografię „Narrens väg” (Droga błazna), w której z dużym dystansem i inteligencją opisał swoje zmagania z systemem Hollywood oraz cenę, jaką płaci się za życie w zgodzie z własną naturą. Poza aktorstwem realizował się jako utalentowany malarz, wystawiając swoje prace w prestiżowych galeriach.
Nils Asther zmarł 13 października 1981 roku w Sztokholmie w wieku 84 lat. Pozostawił po sobie dorobek obejmujący ponad 70 ról, będąc symbolem kosmopolitycznego aktora, który przeszedł drogę od skandynawskich dramatów przez niemiecki ekspresjonizm aż po hollywoodzkie superprodukcje. Jego biografia to opowieść o artyście o niezwykłej klasie, który mimo sabotażu ze strony potężnych wytwórni, potrafił zachować artystyczną godność, pozostając jedną z najbardziej fascynujących i niejednoznacznych ikon Złotej Ery.