Mischa Auer

Mischa Auer, właściwie Mikhail Olegovich Auer, urodził się 17 listopada 1905 roku w Sankt Petersburgu w Imperium Rosyjskim jako syn oficera Marynarki Wojennej Imperium Rosyjskiego (który zginął podczas wojny rosyjsko-japońskiej) oraz Zoi Auer, córki wybitnego skrzypka Leopolda Auera. Był więc wnukiem Leopolda, który po emigracji rodziny do Stanów Zjednoczonych objął nad nim opiekę. Dzieciństwo Auera naznaczone było dramatem rewolucji rosyjskiej – wraz z matką błąkał się po Syberii; Zoja zmarła na tyfus, a osierocony chłopiec przez pewien czas tułał się wśród innych bezdomnych dzieci, zanim został odnaleziony przez misję humanitarną i sprowadzony przez Konstantynopol i Florencję do Nowego Jorku, gdzie zamieszkał z dziadkiem. Leopold Auer planował dla wnuka karierę muzyczną. Mischa pobierał lekcje gry na fortepianie i waltorni, jednak ostatecznie wybrał aktorstwo, co początkowo rozczarowało mentora. W połowie lat 20. rozpoczął pracę sceniczną; w 1925 roku zadebiutował na Broadwayu w sztuce „Morals”. Występował także w teatrze jidysz u boku Berthy Kalich, mimo że sam nie był Żydem – jego matka przeszła na chrześcijaństwo, wychodząc za mąż za rosyjskiego oficera. W początkowym okresie kariery filmowej – jeszcze w kinie niemym i wczesnym dźwiękowym – obsadzano go głównie w rolach egzotycznych złoczyńców: Hindusów, fanatyków religijnych i „orientalnych” intrygantów. Wystąpił m.in. w „Scarlet Dawn” (1932) jako rosyjski oficer – roli o szczególnym znaczeniu symbolicznym w kontekście jego rodzinnej historii. Przełom nastąpił wraz z komedią „My Man Godfrey” (1936) w reżyserii Gregory’ego La Cavy. Jego słynna scena, w której udaje małpę, stała się jednym z najbardziej pamiętnych momentów komedii lat trzydziestych i przyniosła mu nominację do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego. W kolejnych latach potwierdził swoją wszechstronność, występując m.in. w „Destry Rides Again” (1939) z Jamesem Stewartem oraz w „And Then There Were None” (1945), ekranizacji powieści Agathy Christie. W 1939 roku otrzymał obywatelstwo Stanów Zjednoczonych. Po II wojnie światowej pracował także w Europie; jednym z ważniejszych dokonań tego okresu był udział w „Mr. Arkadin” (1955) Orsona Wellesa. Był czterokrotnie żonaty: z Normą Tillman, Alice Sunshine, Suzanne Kalish oraz Elise Souls. Znany był z kosmopolitycznego stylu życia, kolekcjonowania rzadkich książek i pasji kulinarnej – przyjaciele wspominali jego rosyjskie kolacje jako wydarzenia niemal ceremonialne. W radiu, m.in. w programach Rudy’ego Vallee, parodiował własny wizerunek ekscentrycznego emigranta. Jego twarz o wyrazistych kościach policzkowych i głęboko osadzonych oczach bywała określana jako „melancholijna maska komedii”. Zmarł 5 marca 1967 roku w Rzymie na skutek zawału serca. Jego ciało przewieziono do Stanów Zjednoczonych; został pochowany na Prospect Hill Cemetery w Gloversville w stanie Nowy Jork. Mischa Auer pozostaje jedną z najbardziej charakterystycznych postaci komedii lat trzydziestych – aktorem, który zdołał przekształcić wizerunek egzotycznego czarnego charakteru w subtelny, autoironiczny typ ekscentryka. Jego droga od traumatycznego dzieciństwa w ogarniętej rewolucją Rosji do nominacji oscarowej w Hollywood stanowi jeden z bardziej niezwykłych życiorysów w historii klasycznego kina amerykańskiego.