- 1895-09-30
- Kiszyniów, Imperium Rosyjskie
Lewis Milestone urodził się 30 września 1895 roku w Kiszyniowie, wówczas należącym do Imperium Rosyjskiego (obecnie Mołdawia), jako Lev Milstein. Był amerykańskim reżyserem, scenarzystą i producentem filmowym, jednym z najwybitniejszych twórców klasycznego Hollywood, którego kariera obejmowała zarówno kino nieme, jak i dźwiękowe. Jego ojciec był zamożnym producentem odzieży, co zapewniło rodzinie stabilne warunki życia, jednak młody Milstein od wczesnych lat wykazywał zainteresowania artystyczne, szczególnie teatrem i literaturą.
Dorastał w Odessie, jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych regionu, gdzie zetknął się z różnorodnymi wpływami artystycznymi. Kształcił się następnie w Europie Zachodniej – studiował w Belgii oraz w Berlinie, gdzie podjął naukę inżynierii. Edukacja techniczna miała w przyszłości ogromne znaczenie dla jego stylu filmowego, zwłaszcza w zakresie precyzji realizacyjnej i innowacyjnego podejścia do pracy kamery. Biegle posługiwał się językiem rosyjskim i niemieckim, był również zapalonym czytelnikiem, co przełożyło się na jego wrażliwość literacką i wybór ambitnych tematów filmowych.
W 1914 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, mając przy sobie zaledwie kilka dolarów. Początki jego życia w Ameryce były trudne – podejmował się różnych prac dorywczych, m.in. jako zmywacz naczyń czy pomocnik fotografa. Przełom nastąpił w 1917 roku, kiedy wstąpił do Korpusu Łączności armii amerykańskiej. Zajmował się tam realizacją krótkich filmów szkoleniowych i edukacyjnych dla żołnierzy, co pozwoliło mu zdobyć pierwsze doświadczenia w pracy z kamerą i montażem.
Po zakończeniu I wojny światowej i uzyskaniu obywatelstwa amerykańskiego udał się do Hollywood, gdzie rozpoczął współpracę z reżyserem Williamem A. Seiterem w wytwórni Ince Studios. Początkowo pracował jako pomocnik, jednak szybko awansował, zdobywając doświadczenie jako montażysta, asystent reżysera i scenarzysta. Ten okres intensywnej nauki rzemiosła filmowego ukształtował jego warsztat i przygotował go do samodzielnej pracy reżyserskiej.
Jako reżyser zadebiutował filmem „Siedmiu grzeszników” (1925), wyprodukowanym przez Howarda Hughesa. Już na początku swojej kariery zwrócił uwagę krytyków i producentów dzięki nowoczesnemu podejściu do narracji oraz dynamicznemu stylowi realizacji. Jego talent został szybko doceniony – w 1927 roku wyreżyserował komedię „Awantura arabska” („Two Arabian Knights”), za którą otrzymał Oscara podczas pierwszej w historii ceremonii wręczenia Nagród Akademii w 1929 roku. Była to wyjątkowa sytuacja, ponieważ nagroda została przyznana w jedynej w dziejach kategorii „Najlepszy reżyser komediowy”.
Jednym z najważniejszych filarów jego wczesnej kariery był również film „Strona tytułowa” („The Front Page”, 1931), w którym Milestone zaprezentował niezwykle nowoczesne podejście do dialogu i rytmu scen. Dynamiczne tempo rozmów, szybkie przejścia i płynna praca kamery wywarły ogromny wpływ na rozwój komedii dziennikarskiej i szerzej – kina dialogowego.
Największe uznanie przyniósł mu jednak film „Na Zachodzie bez zmian” (1930), będący adaptacją powieści Ericha Marii Remarque’a. Dzieło to uznawane jest za jedno z najważniejszych osiągnięć kina antywojennego. Film zdobył Oscara dla najlepszego filmu oraz drugą statuetkę dla Milestone’a za reżyserię. Reżyser zastosował w nim nowatorskie rozwiązania techniczne, m.in. ruchome kamery poruszające się na specjalnych szynach, co nadawało scenom bitewnym niezwykłą dynamikę i realizm. Jego sposób przedstawienia wojny – pozbawiony patosu, skupiony na doświadczeniach zwykłych żołnierzy – wywarł ogromny wpływ na późniejsze kino wojenne.
Milestone znany był również ze swojego poczucia humoru i niezależności twórczej. Podczas pracy nad „Na Zachodzie bez zmian”, gdy producent Carl Laemmle Jr. zasugerował wprowadzenie bardziej optymistycznego zakończenia, reżyser odpowiedział ironicznie, proponując „szczęśliwe zakończenie”, w którym Niemcy wygrywają wojnę. Ta anegdota dobrze oddaje jego stanowczość i wierność artystycznej wizji.
W kolejnych latach Milestone realizował filmy o różnorodnej tematyce, potwierdzając swoją wszechstronność jako twórcy. W czasie II wojny światowej zaangażował się w produkcję filmów o charakterze propagandowym, m.in. „The North Star” (1943), który później stał się jednym z powodów jego problemów w okresie maccartyzmu. Po wojnie znalazł się na tzw. „szarej liście” (graylist), co znacząco ograniczyło jego możliwości pracy w Hollywood i zmusiło go do realizacji projektów w Europie oraz podejmowania mniej prestiżowych zleceń.
Mimo trudności politycznych powrócił do pracy przy dużych produkcjach. W 1960 roku wyreżyserował film „Ocean’s 11”, stylowy kryminał z udziałem Franka Sinatry, Deana Martina i całego „Rat Packu”, który stał się jednym z najbardziej charakterystycznych filmów rozrywkowych swojej epoki i dowodem na jego ogromną wszechstronność jako twórcy.
Jego ostatnim wielkim projektem był „Bunt na Bounty” (1962). Produkcja ta była jednak niezwykle trudna – konflikty na planie, zwłaszcza z Marlonem Brando, doprowadziły do ogromnej frustracji reżysera. Po tym doświadczeniu Milestone praktycznie wycofał się z aktywnej pracy filmowej.
Pod koniec życia zmagał się z poważnymi problemami zdrowotnymi. Po udarze przez ostatnie lata życia był przykuty do wózka inwalidzkiego, co znacząco ograniczyło jego aktywność.
Zmarł 25 września 1980 roku w Centrum Medycznym Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles, kilka dni przed swoimi 85. urodzinami. Został pochowany na cmentarzu Westwood Village Memorial Park w Los Angeles, wśród wielu innych legend kina.
Lewis Milestone pozostaje jednym z najważniejszych reżyserów w historii filmu – twórcą, który połączył europejską wrażliwość artystyczną z amerykańskim rozmachem produkcyjnym. Był innowatorem technicznym, mistrzem narracji i reżyserem, który nigdy nie pozwolił, by widowiskowość przesłoniła ludzki dramat.