D.W. Griffith

1875-01-22
LaGrange, Kentucky, USA

David Wark Griffith urodził się 22 stycznia 1875 roku w LaGrange w stanie Kentucky w Stanach Zjednoczonych jako syn Jacoba „Roaring Jake’a” Griffitha, byłego oficera armii Konfederacji, oraz Mary Perkins Oglesby, wywodzącej się z rodziny o silnych tradycjach południowych. Dorastał w środowisku naznaczonym pamięcią o wojnie secesyjnej i kulturą amerykańskiego Południa, co miało istotny wpływ na jego późniejszą twórczość. Odebrał podstawowe wykształcenie, a w młodości pracował m.in. jako sprzedawca i aktor teatralny, próbując również swoich sił jako dramaturg. Karierę filmową rozpoczął na początku XX wieku jako aktor, jednak przełom nastąpił, gdy związał się z wytwórnią Biograph jako reżyser. W latach 1908–1913 zrealizował setki krótkich filmów, systematycznie rozwijając język kina. Przypisuje mu się skodyfikowanie wielu podstawowych technik filmowych, takich jak montaż analityczny, wykorzystanie zbliżeń w celach psychologicznych oraz rozwinięcie montażu równoległego, szczególnie w scenach „ratunku w ostatniej chwili”. Dzięki tym rozwiązaniom stał się jedną z kluczowych postaci kształtujących narrację filmową. Największym sukcesem w jego karierze był film „Narodziny narodu” (1915), który odniósł ogromny sukces komercyjny i formalny, ale jednocześnie wywołał gwałtowne kontrowersje. Obraz ten, przedstawiający historię wojny secesyjnej i okresu rekonstrukcji, został oskarżony o rasizm i gloryfikację Ku Klux Klanu, a jego popularność przyczyniła się do odrodzenia tej organizacji w Stanach Zjednoczonych. Griffith do końca życia odrzucał te zarzuty, twierdząc, że jedynie przedstawiał historię, co w znacznym stopniu wpłynęło na jego późniejszą izolację w środowisku filmowym. W odpowiedzi na krytykę stworzył „Nietolerancję” (1916), monumentalne dzieło łączące cztery równoległe historie z różnych epok. Produkcja ta była niezwykle kosztowna – budowa gigantycznych dekoracji Babilonu w Hollywood doprowadziła do poważnych strat finansowych, z których reżyser nigdy w pełni się nie podniósł. Mimo artystycznego znaczenia filmu, jego niepowodzenie komercyjne zapoczątkowało stopniowy upadek pozycji Griffitha w branży. W kolejnych latach współtworzył wytwórnię United Artists wraz z Mary Pickford, Douglasem Fairbanksem oraz Charliem Chaplinem, dążąc do niezależności twórczej. Reżyserował dalsze filmy, takie jak „Złamane kwiaty” (1919) czy „Sieroty burzy” (1921), jednak jego znaczenie malało wraz z nadejściem kina dźwiękowego. W latach 30. praktycznie wycofał się z aktywnej działalności reżyserskiej. W 1936 roku otrzymał Honorowego Oscara za całokształt twórczości, jednak w tym okresie był już postacią zapomnianą i żył w izolacji. Przez wiele lat nagroda Gildii Reżyserów Amerykańskich za całokształt osiągnięć nosiła jego imię, jednak w 1999 roku została przemianowana ze względu na kontrowersje związane z jego dorobkiem. W życiu prywatnym był trzykrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Linda Arvidson, z którą zawarł związek w 1906 roku; mimo wieloletniej separacji rozwiedli się dopiero w 1936 roku. Następnie poślubił Miriam Miles, z którą pozostawał w związku do 1945 roku. Jego trzecią żoną była Evelyn Baldwin, młodsza od niego o 35 lat, która towarzyszyła mu do końca życia. Nie miał dzieci, choć w środowisku filmowym bywał określany jako mentor całego pokolenia aktorów, w tym Lillian Gish, uznawanych za jego „filmowe dzieci”. Zmarł 23 lipca 1948 roku w Hollywood w Los Angeles w stanie Kalifornia w wyniku udaru mózgu, którego doznał w swoim pokoju w hotelu Knickerbocker; zmarł w drodze do Temple Hospital. Został pochowany na cmentarzu Mount Tabor Methodist Churchyard w Crestwood w stanie Kentucky. David Wark Griffith pozostaje jedną z najważniejszych i najbardziej wpływowych postaci w historii kina, uznawaną za twórcę fundamentów języka filmowego, którego dorobek na trwałe ukształtował sposób opowiadania historii na ekranie, mimo kontrowersji towarzyszących jego najgłośniejszym dziełom.

Karierę filmową rozpoczął na początku XX wieku jako aktor, jednak przełom nastąpił, gdy związał się z wytwórnią Biograph jako reżyser. W latach 1908–1913 zrealizował setki krótkich filmów, systematycznie rozwijając język kina. Przypisuje mu się skodyfikowanie wielu podstawowych technik filmowych, takich jak montaż analityczny, wykorzystanie zbliżeń w celach psychologicznych oraz rozwinięcie montażu równoległego, szczególnie w scenach „ratunku w ostatniej chwili”. Dzięki tym rozwiązaniom stał się jedną z kluczowych postaci kształtujących narrację filmową.

Największym sukcesem w jego karierze był film „Narodziny narodu” (1915), który odniósł ogromny sukces komercyjny i formalny, ale jednocześnie wywołał gwałtowne kontrowersje. Obraz ten, przedstawiający historię wojny secesyjnej i okresu rekonstrukcji, został oskarżony o rasizm i gloryfikację Ku Klux Klanu, a jego popularność przyczyniła się do odrodzenia tej organizacji w Stanach Zjednoczonych. Griffith do końca życia odrzucał te zarzuty, twierdząc, że jedynie przedstawiał historię, co w znacznym stopniu wpłynęło na jego późniejszą izolację w środowisku filmowym.

W odpowiedzi na krytykę stworzył „Nietolerancję” (1916), monumentalne dzieło łączące cztery równoległe historie z różnych epok. Produkcja ta była niezwykle kosztowna – budowa gigantycznych dekoracji Babilonu w Hollywood doprowadziła do poważnych strat finansowych, z których reżyser nigdy w pełni się nie podniósł. Mimo artystycznego znaczenia filmu, jego niepowodzenie komercyjne zapoczątkowało stopniowy upadek pozycji Griffitha w branży.

W kolejnych latach współtworzył wytwórnię United Artists wraz z Mary Pickford, Douglasem Fairbanksem oraz Charliem Chaplinem, dążąc do niezależności twórczej. Reżyserował dalsze filmy, takie jak „Złamane kwiaty” (1919) czy „Sieroty burzy” (1921), jednak jego znaczenie malało wraz z nadejściem kina dźwiękowego. W latach 30. praktycznie wycofał się z aktywnej działalności reżyserskiej.

W 1936 roku otrzymał Honorowego Oscara za całokształt twórczości, jednak w tym okresie był już postacią zapomnianą i żył w izolacji. Przez wiele lat nagroda Gildii Reżyserów Amerykańskich za całokształt osiągnięć nosiła jego imię, jednak w 1999 roku została przemianowana ze względu na kontrowersje związane z jego dorobkiem.

W życiu prywatnym był trzykrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Linda Arvidson, z którą zawarł związek w 1906 roku; mimo wieloletniej separacji rozwiedli się dopiero w 1936 roku. Następnie poślubił Miriam Miles, z którą pozostawał w związku do 1945 roku. Jego trzecią żoną była Evelyn Baldwin, młodsza od niego o 35 lat, która towarzyszyła mu do końca życia. Nie miał dzieci, choć w środowisku filmowym bywał określany jako mentor całego pokolenia aktorów, w tym Lillian Gish, uznawanych za jego „filmowe dzieci”.

Zmarł 23 lipca 1948 roku w Hollywood w Los Angeles w stanie Kalifornia w wyniku udaru mózgu, którego doznał w swoim pokoju w hotelu Knickerbocker; zmarł w drodze do Temple Hospital. Został pochowany na cmentarzu Mount Tabor Methodist Churchyard w Crestwood w stanie Kentucky.

David Wark Griffith pozostaje jedną z najważniejszych i najbardziej wpływowych postaci w historii kina, uznawaną za twórcę fundamentów języka filmowego, którego dorobek na trwałe ukształtował sposób opowiadania historii na ekranie, mimo kontrowersji towarzyszących jego najgłośniejszym dziełom.