Adaptacja najsłynniejszej powieści Władysława Reymonta, jeden z najpopularniejszych seriali wyprodukowanych przez Telewizję Polską. Akcja cyklu toczy się w ciągu dwunastu miesięcy w polskiej wsi przełomu XIX i XX wieku. Powikłane, dramatyczne losy mieszkańców Lipiec nierozerwalnie wiążą się z biegiem następujących po sobie pór roku. Na plan pierwszy wysuwają się dzieje rodziny Borynów i związanej z jej losami młodej dziewczyny Jagny.
Boryna to bogaty gospodarz, głowa kilkuosobowej rodziny i wdowiec. Starsze, dorosłe już dzieci, mające własne rodziny, próbują pozyskać od ojca jakieś dobra. Gospodarz jednak trzyma wszystko twardą ręką. Sąsiadka, Dominikowa, namawia Borynę na ponowny ożenek.
Jarmark jest zarazem okazją do zarobku, jak i rozrywki dla mieszkańców wsi. Tu spotykają się ludzie, sprzedają, kupują i rozmawiają. Tymczasem syn Boryny, Antek jest coraz bardziej rozdrażniony tym, że ojciec wypomina mu życie na jego łasce.
Maciej Boryna postanawia starać się o rękę pięknej, młodej Jagny i zgodnie ze zwyczajem wysyła swatów do domu Dominikowej. Tymczasem przyszła żona Macieja zawróciła również w głowie jej synowi Antkowi i spotyka się z nim wieczorami. Rodzina Boryny zaniepokojona przybyciem dodatkowej osoby do podziału majątku zaczyna domagać się swoich praw. Rozwścieczony Boryna wypędza z domu Antka wraz z żoną i dziećmi.
W obu domach – Dominikowej i Boryny – trwają przygotowania do wesela. Cała wieś jest poruszona i bierze udział w weselu, jednym z najbarwniejszych i żywiołowych widowisk. Obraz weselnego domu trzęsącego się od muzyki i tańca kontrastuje z obrazem umierającego w stodole Kuby – sługi Boryny, który został ranny w kłusowniczej wyprawie.
Nadchodzi zima. Rodzina Antka cierpi biedę. Mężczyzna idzie pracować do młyna, jednak nie na długo. Zły na jednego z robotników, chwalących się randkami z Jagną, wdaje się z nim w bojkę. We wsi trwają przygotowania do Bożego Narodzenia.
Antek jest gotowy, pogodzić się z Mateuszem, jeśli ten odwoła to, co mówił o swoich spotkaniach z Jagną. Ta z kolei coraz częściej spotyka się z Antkiem. Boryna domyśla się, że młoda żona go zdradza, ale nie ma dowodów. Chłopi radzą, jak przeszkodzić dziedzicowi w sprzedaży lasu.
Jagna coraz mniej chętnie spotyka się z Antkiem, zły mężczyzna zaczyna pić. Jego żona Hanka, udaje się po pomoc do Boryny. Antek, nie mogąc się z tym pogodzić, robi jej awanturę, ale Hanka nie ustępuje. Zaczyna się wyrąb lasu. Chłopi boją się, że zanim prawnie zaczną walczyć o swoje prawa i serwituty, las przestanie istnieć. Wszyscy ruszają, by przegnać drwali. Wywiązuje się bójka. Boryna zostaje ranny, Antek w odwecie zabija napastnika.
Niemal wszyscy mężczyźni, biorący udział w bójce z drwalami, włącznie z oskarżonym o zabójstwo Antkiem, siedzą w kryminale. Boryna rzadko i tylko na chwilę odzyskuje przytomność. Opiekuje się nim rodzina. Maciej zdradza Hance, gdzie ukrył pieniądze i nakazuje jej wykupić za nie Antka.
Na Wielkanoc Hanka przenosi się do domu Boryny. Większość kobiet z Lipiec jedzie do miasta, by spotkać się ze swymi uwięzionymi mężczyznami. Hanka także wiezie świąteczne jedzenie Antkowi. Boryna z dnia na dzień czuje się gorzej. Jagna zaczyna flirt z Jasiem, synem organisty, spotyka się też z wójtem. Dziedzic odmawia księdzu, a potem wójtowi, wstawienia się za uwięzionymi. W odwecie ktoś podpala las...
W domu Boryny coraz częściej dochodzi do kłótni z Jagną, która nie chce pracować. W dodatku Jagna coraz częściej wraca w środku nocy, pijana i jasnym jest, że sypia z różnymi mężczyznami, w tym z wójtem. Boryna umiera w polu. Brat Jagny, Szymek, chce się żenić z Nastką, jednak Dominikowa nie chcę się na to zgodzić, ani dać synowi ziemi. Dochodzi do bójki. Szymek zabiera pieniądze i wynosi się z domu.
Cała wieś bierze udział w pogrzebie Macieja Boryny. Tuż po uroczystości w rodzinie zaczynają się kłótnie o schedę. Po śmierci Macieja do Jagny nadal zalecają się wójt, Mateusz i inni. Ona wodzi oczyma za Jasiem, synem organisty, który wrócił jako kleryk. Szymek, brat Jagny, żeni się wreszcie z Nastką i zaczyna budować swoją chatę. Sąsiedzi znoszą im prezenty „na zasiedlenie”. Hanka i Józka wypędzają z domu Borynów Jagnę, która jak niepyszna wraca do matki.
Z więzienia wracają ostatni chłopi, w tym Antek. Jagna znów zaczyna z nim romansować, przestając spotykać się z wójtem, który jest zły z tego powodu. Tymczasem żandarmi poszukują Rocha. Z wojska wraca mąż Tereski, wybacza jej romans z Mateuszem.
Żandarmi wciąż szukają Rocha, któremu udaje się uciec z Lipiec. Jagna kusi młodego kleryka, który w końcu jej ulega i zaczyna się z nią spotykać. Kiedy odkrywa to jego matka, zaczyna podburzać wszystkich przeciwko Jagnie. Zapada decyzja o wygnaniu Jagny ze wsi.