Adaptacja najsłynniejszej powieści Władysława Reymonta, jeden z najpopularniejszych seriali wyprodukowanych przez Telewizję Polską. Akcja cyklu toczy się w ciągu dwunastu miesięcy w polskiej wsi przełomu XIX i XX wieku. Powikłane, dramatyczne losy mieszkańców Lipiec nierozerwalnie wiążą się z biegiem następujących po sobie pór roku. Na plan pierwszy wysuwają się dzieje rodziny Borynów i związanej z jej losami młodej dziewczyny Jagny.
Boryna to bogaty gospodarz, głowa kilkuosobowej rodziny i wdowiec. Starsze, dorosłe już dzieci, mające własne rodziny, próbują pozyskać od ojca jakieś dobra. Gospodarz jednak trzyma wszystko twardą ręką. Sąsiadka, Dominikowa, namawia Borynę na ponowny ożenek.
Cała wieś świętuje niedzielę. Odświętnie przystrojeni gospodarze, kobiety i dzieci wolno i uroczyście podążają do kościoła. Drugim miejscem spotkań jest karczma. Tutaj chodzi się na tańce, pijatykę i tutaj prowadzi się dysputy polityczne. Tymczasem w domu Borynów w trakcie niedzielnego obiadu dochodzi do ostrej sprzeczki między ojcem a synem Antkiem, który nie może już wytrzymać stałego wypominania mu, że żyje na łasce ojca.
Maciej Boryna postanawia starać się o rękę pięknej, młodej Jagny i zgodnie ze zwyczajem wysyła swatów do domu Dominikowej. Tymczasem przyszła żona Macieja zawróciła również w głowie jej synowi Antkowi i spotyka się z nim wieczorami. Rodzina Boryny zaniepokojona przybyciem dodatkowej osoby do podziału majątku zaczyna domagać się swoich praw. Rozwścieczony Boryna wypędza z domu Antka wraz z żoną i dziećmi.
W obu domach – Dominikowej i Boryny – trwają przygotowania do wesela. Cała wieś jest poruszona i bierze udział w weselu, jednym z najbarwniejszych i żywiołowych widowisk. Obraz weselnego domu trzęsącego się od muzyki i tańca kontrastuje z obrazem umierającego w stodole Kuby – sługi Boryny, który został ranny w kłusowniczej wyprawie.
Nadchodzi zima. Rodzina Antka cierpi biedę. Mężczyzna idzie pracować do młyna, jednak nie na długo. Zły na jednego z robotników, chwalących się randkami z Jagną, wdaje się z nim w bojkę. We wsi trwają przygotowania do Bożego Narodzenia.
Antek jest gotowy, pogodzić się z Mateuszem, jeśli ten odwoła to, co mówił o swoich spotkaniach z Jagną. Ta z kolei coraz częściej spotyka się z Antkiem. Boryna domyśla się, że młoda żona go zdradza, ale nie ma dowodów. Chłopi radzą, jak przeszkodzić dziedzicowi w sprzedaży lasu.
Jagna coraz mniej chętnie spotyka się z Antkiem, zły mężczyzna zaczyna pić. Jego żona Hanka, udaje się po pomoc do Boryny. Antek, nie mogąc się z tym pogodzić, robi jej awanturę, ale Hanka nie ustępuje. Zaczyna się wyrąb lasu. Chłopi boją się, że zanim prawnie zaczną walczyć o swoje prawa i serwituty, las przestanie istnieć. Wszyscy ruszają, by przegnać drwali. Wywiązuje się bójka. Boryna zostaje ranny, Antek w odwecie zabija napastnika.
W Lipcach mimo nadejścia wiosny nie ma powodów do radości. Niemal wszyscy uczestnicy walki o las wraz z oskarżonym o zabójstwo Antkiem powędrowali za kraty. Stary Boryna nie może dojść do zdrowia. Czuwa przy nim stale Jagna, ale mimo to miejsce przechowywania pieniędzy Boryna zdradza swojej synowej Hance, która wróciła do domu Borynów. Gospodarujące we wsi kobiety przygotowują się do świąt Wielkanocy.
Hanka przenosi się przed Wielkanocą do domu Boryny, który czuje się coraz gorzej. Trwają przygotowania do świąt, podczas których kobiety odwiedzają swoich mężczyzn w więzieniu. Hanka rodzi syna. Dziedzic nie chce wstawić się za osadzonymi w więzieniu chłopami. Ktoś podpala należący do niego las.
W domu Boryny coraz częściej dochodzi do kłótni z Jagną, która nie chce pracować. W dodatku Jagna coraz częściej wraca w środku nocy, pijana i jasnym jest, że sypia z różnymi mężczyznami, w tym z wójtem. Boryna umiera w polu. Brat Jagny, Szymek, chce się żenić z Nastką, jednak Dominikowa nie chcę się na to zgodzić, ani dać synowi ziemi. Dochodzi do bójki. Szymek zabiera pieniądze i wynosi się z domu.
Całą wieś bierze udział w pogrzebie Boryny. Nasilają się kłótnie o schedę; Hanka decyduje, że z podziałem należy poczekać na Antka. Trwa proces jego uwalniania po wpłaceniu kaucji. Jagna spotyka się z różnymi mężczyznami i wyzywa na Hankę. W końcu zostaje wypędzona z domu zmarłego męża.
Ostatni chłopi zostają zwolnieni z więzienia, do wsi wraca także Antek. Znowu zaczyna romansować z Jagną, choć ma do niej pretensje, że nie odmawiała swych wdzięków innym. Hoża wdowa zdobywszy wreszcie Antka, odtrąca wójta. Żandarmi poszukują Rocha, siejącego we wsi ferment, ale chłopi skutecznie go ukrywają. Z wojska wraca mąż Tereski, żołnierki. Dowiaduje się o jej związku z Mateuszem, ale wybacza żonie zdradę.
Żandarmi wciąż szukają Rocha, któremu udaje się uciec z Lipiec. Jagna kusi młodego kleryka, który w końcu jej ulega i zaczyna się z nią spotykać. Kiedy odkrywa to jego matka, zaczyna podburzać wszystkich przeciwko Jagnie. Zapada decyzja o wygnaniu Jagny ze wsi.