Adaptacja najsłynniejszej powieści Władysława Reymonta, jeden z najpopularniejszych seriali wyprodukowanych przez Telewizję Polską. Akcja cyklu toczy się w ciągu dwunastu miesięcy w polskiej wsi przełomu XIX i XX wieku. Powikłane, dramatyczne losy mieszkańców Lipiec nierozerwalnie wiążą się z biegiem następujących po sobie pór roku. Na plan pierwszy wysuwają się dzieje rodziny Borynów i związanej z jej losami młodej dziewczyny Jagny.
Boryna to bogaty gospodarz, głowa kilkuosobowej rodziny i wdowiec. Starsze, dorosłe już dzieci, mające własne rodziny, próbują pozyskać od ojca jakieś dobra. Gospodarz jednak trzyma wszystko twardą ręką. Sąsiadka, Dominikowa, namawia Borynę na ponowny ożenek.
Cała wieś świętuje niedzielę. Odświętnie przystrojeni gospodarze, kobiety i dzieci wolno i uroczyście podążają do kościoła. Drugim miejscem spotkań jest karczma. Tutaj chodzi się na tańce, pijatykę i tutaj prowadzi się dysputy polityczne. Tymczasem w domu Borynów w trakcie niedzielnego obiadu dochodzi do ostrej sprzeczki między ojcem a synem Antkiem, który nie może już wytrzymać stałego wypominania mu, że żyje na łasce ojca.
Maciej Boryna postanawia starać się o rękę młodej Jagny, która w tajemnicy spotyka się także z jego żonatym już synem, Antkiem. Rodzina jest zaniepokojona; dodatkowa osoba do podziału majątku nie jest mile widziana. Najgłośniej oponuje Antek, którego ojciec wypędza z domu wraz z żoną i dzieckiem.
Trwają przygotowania do ślubu Boryny i Jagny. Podczas hucznego święta, w stajni umiera stary sługa Boryny, Kuba, który został ranny podczas kłusowniczego wypadu do lasu. Bojąc się iść do szpitala, Kuba próbuje odciąć sobie nogę, w którą został ranny; to przyspiesza jego śmierć.
Nadchodzi zima. Rodzina Antka cierpi biedę. Mężczyzna idzie pracować do młyna, jednak nie na długo. Zły na jednego z robotników, chwalących się randkami z Jagną, wdaje się z nim w bojkę. We wsi trwają przygotowania do Bożego Narodzenia.
Antek jest gotów pogodzić się z Mateuszem, który odwołuje swoje przechwałki odnośnie Jagny. W karczmie chłopi radzą, co zrobić, by uniemożliwić dziedzicowi sprzedaż lasu. Tymczasem w drugiej izbie Antek tańczy z Jagną tak ogniście, że cała wieś znowu „bierze ich na języki”. Jagna już o to nie dba, regularnie wymyka się z chałupy na spotkania z Antkiem. Boryna domyśla się, że żona go zdradza, ale nie ma na to dowodu. We wsi pojawia się agitator Roch, który podburza gospodarzy przeciw panom. Maciej Boryna przyłapuje Jagnę z Antkiem w stogu siana. Oszalały z zazdrości podpala stóg. Kochankowie ratują się, ale wybucha pożar.
Jagna coraz mniej chętnie spotyka się z Antkiem, zły mężczyzna zaczyna pić. Jego żona Hanka, udaje się po pomoc do Boryny. Antek, nie mogąc się z tym pogodzić, robi jej awanturę, ale Hanka nie ustępuje. Zaczyna się wyrąb lasu. Chłopi boją się, że zanim prawnie zaczną walczyć o swoje prawa i serwituty, las przestanie istnieć. Wszyscy ruszają, by przegnać drwali. Wywiązuje się bójka. Boryna zostaje ranny, Antek w odwecie zabija napastnika.
Niemal wszyscy mężczyźni, biorący udział w bójce z drwalami, włącznie z oskarżonym o zabójstwo Antkiem, siedzą w kryminale. Boryna rzadko i tylko na chwilę odzyskuje przytomność. Opiekuje się nim rodzina. Maciej zdradza Hance, gdzie ukrył pieniądze i nakazuje jej wykupić za nie Antka.
Na Wielkanoc Hanka przenosi się do domu Boryny. Większość kobiet z Lipiec jedzie do miasta, by spotkać się ze swymi uwięzionymi mężczyznami. Hanka także wiezie świąteczne jedzenie Antkowi. Boryna z dnia na dzień czuje się gorzej. Jagna zaczyna flirt z Jasiem, synem organisty, spotyka się też z wójtem. Dziedzic odmawia księdzu, a potem wójtowi, wstawienia się za uwięzionymi. W odwecie ktoś podpala las...
U Borynów wciąż wybuchają awantury między Hanką a Jagną, która nie chce pracować w polu, natomiast coraz częściej wraca do domu po nocy pijana. Z więzienia wychodzi większość chłopów, ale Antek nadal jest za kratkami. Ludzie z Lipiec znajdują w lesie wójta śpiącego obok Jagny. Ksiądz gromi ich za to w kazaniu. Tymczasem Jasio wyjeżdża do seminarium uczyć się „na księdza”. Szymek, brat Jagny, chce się żenić z Nastką Gołębianką. Dominikowa sprzeciwia się planom syna, dochodzi do bójki. Szymek zabiera pieniądze, ale matka odmawia mu ziemi. Boryna ostatnie dni spędza w łożu ustawionym w sadzie...
Całą wieś bierze udział w pogrzebie Boryny. Nasilają się kłótnie o schedę; Hanka decyduje, że z podziałem należy poczekać na Antka. Trwa proces jego uwalniania po wpłaceniu kaucji. Jagna spotyka się z różnymi mężczyznami i wyzywa na Hankę. W końcu zostaje wypędzona z domu zmarłego męża.
Z więzienia wracają ostatni chłopi, w tym Antek. Jagna znów zaczyna z nim romansować, przestając spotykać się z wójtem, który jest zły z tego powodu. Tymczasem żandarmi poszukują Rocha. Z wojska wraca mąż Tereski, wybacza jej romans z Mateuszem.
Żandarmi poszukują Rocha. Znajdują w obejściu Boryny ulotki, ale nikogo nie aresztują. Roch opuszcza Lipce. Jagna otwarcie uwodzi kleryka. We wsi narasta nienawiść wobec wszetecznicy. Jednak młody mężczyzna nie umie opanować fizycznego pociągu do pięknej kobiety i zaczyna się z nią spotykać. Jego matka podburza wieśniaczki przeciw niej. Żony buntują mężów. Na ogólnym spotkaniu mieszkańców wsi zapada decyzja o wygnaniu Jagny. Broni jej tylko Mateusz. Jagna zostaje wywieziona poza wieś i porzucona na drodze.