• 1896-02-29
  • Brookline, Massachusetts, USA
William Augustus Wellman urodził się 29 lutego 1896 roku w Brookline w stanie Massachusetts w Stanach Zjednoczonych jako syn Arthura Gouverneura Wellmana oraz Cecilii McCarthy. Jego ojciec był maklerem giełdowym i wywodził się z rodziny o angielskich korzeniach, silnie zakorzenionej w tradycjach Nowej Anglii, natomiast matka, urodzona w Irlandii, była kobietą o niezwykle silnym charakterze i jedną z pionierek swojej epoki – pracowała jako kurator sądowy, zajmując się resocjalizacją młodocianych przestępców. Wellman dorastał w środowisku wyższej klasy średniej, jednak od najmłodszych lat przejawiał buntowniczą naturę. Już w młodości sprawiał poważne problemy wychowawcze – został wydalony ze szkoły Newton High School za incydent z użyciem „śmierdzącej bomby”, a wkrótce potem popadł w konflikt z prawem po kradzieży samochodu. Te doświadczenia ukształtowały jego charakter, który przez całe życie cechowała niechęć do autorytetów oraz skłonność do ryzyka. Wybuch I wojny światowej nadał jego życiu nowy kierunek. Początkowo zgłosił się jako kierowca do Norton-Harjes Ambulance Corps we Francji, jednak szybko przeniósł się do lotnictwa. Został pilotem myśliwskim w jednostkach związanych z legendarną Lafayette Escadrille, gdzie zyskał przydomek „Wild Bill” dzięki brawurowemu stylowi latania. Podczas służby jego samolot został zestrzelony przez niemiecką artylerię przeciwlotniczą, a on sam doznał poważnych obrażeń kręgosłupa, które powodowały ból przez resztę życia. W 1918 roku został włączony do United States Army Air Service. Doświadczenia wojenne wywarły ogromny wpływ na jego późniejszą twórczość, nadając jej wyjątkowy realizm i intensywność. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych próbował kariery aktorskiej. Dzięki znajomości z Douglasem Fairbanksem otrzymał niewielkie role w filmach „The Knickerbocker Buckaroo” (1919) oraz „Evangeline” (1919). Szybko jednak znienawidził aktorstwo i zdecydował się przejść do pracy za kamerą, gdzie znalazł swoje prawdziwe powołanie. W latach 20. stopniowo budował swoją pozycję jako reżyser, aż do momentu, gdy osiągnął przełom dzięki filmowi „Skrzydła” (1927). Było to widowisko wojenne inspirowane jego własnymi doświadczeniami lotniczymi, wyróżniające się niespotykanym realizmem. Wellman kazał aktorom rzeczywiście latać i umieszczał kamery w kokpitach samolotów, co w tamtym czasie było przedsięwzięciem niezwykle ryzykownym i nowatorskim. Film zdobył pierwszą w historii Nagrodę Akademii dla najlepszego filmu w 1929 roku, choć sam reżyser nie został uhonorowany statuetką, co przez lata budziło jego frustrację. W kolejnych dekadach udowodnił swoją niezwykłą wszechstronność. W latach 30. i 40. tworzył filmy w różnych gatunkach, od kina gangsterskiego po dramaty społeczne i westerny. Jednym z najważniejszych jego dzieł był film „Wróg publiczny” (1931), który uczynił z Jamesa Cagneya gwiazdę i zdefiniowali estetykę kina gangsterskiego epoki. Słynna scena z grejpfrutem, uznawana za jedną z najbardziej szokujących w historii kina, była jego pomysłem i stała się symbolem brutalności ekranowej lat 30. Kolejnym kluczowym filmem był „Zdarzenie w Ox-Bow” (1943), jeden z najbardziej odważnych westernów w historii kina, będący bezkompromisową krytyką linczu i psychologii tłumu. Wellman był tak zdeterminowany, by zrealizować ten projekt, że zgodził się pracować przy innych filmach bez wynagrodzenia, aby uzyskać zgodę studia na jego produkcję. W 1937 roku wyreżyserował „Narodziny gwiazdy”, za który otrzymał Oscara za najlepszą historię (Best Story). Choć nigdy nie zdobył Oscara za reżyserię, był trzykrotnie nominowany w tej kategorii – za „Narodziny gwiazdy” (1937), „Pole bitwy” (1949) oraz „Noc nad Pacyfikiem” (1954), co potwierdzało jego pozycję jako jednego z najważniejszych twórców swojej epoki. Wellman znany był ze swojego trudnego charakteru i bezkompromisowego stylu pracy. Na planie zachowywał się jak dowódca wojskowy, wymagając od aktorów i ekipy pełnego zaangażowania. Jego niechęć do sztuczności sprawiała, że dążył do maksymalnego realizmu, często kosztem komfortu współpracowników. Jednocześnie był reżyserem o niezwykłej intuicji i wyczuciu dramatyzmu, co sprawiało, że jego filmy zachowały siłę oddziaływania przez kolejne dekady. Niechętnie odnosił się do przypisywania sukcesu „Skrzydeł” producentom i podczas premiery filmu demonstracyjnie nie wstał, gdy wyczytano jego nazwisko. Jego kariera obejmowała również późniejsze, różnorodne projekty, w tym film „Noc nad Pacyfikiem” (1954), który ponownie nawiązywał do tematyki lotniczej. Ostatnim dziełem reżysera był „Lafayette Escadrille” (1958) – bardzo osobisty film inspirowany jego własnymi doświadczeniami wojennymi. Konflikty ze studiem Warner Bros., które ingerowało w ostateczny kształt produkcji, sprawiły, że po tym filmie Wellman definitywnie wycofał się z Hollywood. W życiu prywatnym był pięciokrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była aktorka Helene Chadwick (1918–1923), następnie Margery Chapin (1925–1926), później tenisistka Marjorie Crawford (1931–1933) oraz Elizabeth „Betty” Ball (1933–1934). Najważniejszym i najtrwalszym związkiem było jego małżeństwo z Dorothy Coonan, z którą związał się w 1934 roku i pozostał aż do końca życia. Z tego związku miał siedmioro dzieci: trzech synów – Williama Wellmana Jr., Michaela oraz Cissy’ego – oraz cztery córki: Patty, Maggie, Glorię i Kitty. Jego syn William Wellman Jr. został aktorem i autorem biografii ojca, dbając o zachowanie jego dziedzictwa. William Augustus Wellman zmarł 9 grudnia 1975 roku w Brentwood w Los Angeles w stanie Kalifornia w wieku 79 lat na skutek białaczki. Został skremowany, a jego prochy rozsypano nad oceanem. Pozostaje jednym z najbardziej autentycznych i bezkompromisowych twórców w historii kina – reżyserem, który nie tylko opowiadał o przygodzie, przemocy i konflikcie, ale sam ich doświadczył. Jego filmy, od „Skrzydeł” po „Zdarzenie w Ox-Bow”, stanowią świadectwo twórcy, który traktował kino jak pole bitwy, nie uznając kompromisów i konsekwentnie dążąc do prawdy ekranowej.

William Augustus Wellman urodził się 29 lutego 1896 roku w Brookline w stanie Massachusetts w Stanach Zjednoczonych jako syn Arthura Gouverneura Wellmana oraz Cecilii McCarthy. Jego ojciec był maklerem giełdowym i wywodził się z rodziny o angielskich korzeniach, silnie zakorzenionej w tradycjach Nowej Anglii, natomiast matka, urodzona w Irlandii, była kobietą o niezwykle silnym charakterze i jedną z pionierek swojej epoki – pracowała jako kurator sądowy, zajmując się resocjalizacją młodocianych przestępców. Wellman dorastał w środowisku wyższej klasy średniej, jednak od najmłodszych lat przejawiał buntowniczą naturę. Już w młodości sprawiał poważne problemy wychowawcze – został wydalony ze szkoły Newton High School za incydent z użyciem „śmierdzącej bomby”, a wkrótce potem popadł w konflikt z prawem po kradzieży samochodu. Te doświadczenia ukształtowały jego charakter, który przez całe życie cechowała niechęć do autorytetów oraz skłonność do ryzyka.

Wybuch I wojny światowej nadał jego życiu nowy kierunek. Początkowo zgłosił się jako kierowca do Norton-Harjes Ambulance Corps we Francji, jednak szybko przeniósł się do lotnictwa. Został pilotem myśliwskim w jednostkach związanych z legendarną Lafayette Escadrille, gdzie zyskał przydomek „Wild Bill” dzięki brawurowemu stylowi latania. Podczas służby jego samolot został zestrzelony przez niemiecką artylerię przeciwlotniczą, a on sam doznał poważnych obrażeń kręgosłupa, które powodowały ból przez resztę życia. W 1918 roku został włączony do United States Army Air Service. Doświadczenia wojenne wywarły ogromny wpływ na jego późniejszą twórczość, nadając jej wyjątkowy realizm i intensywność.

Po powrocie do Stanów Zjednoczonych próbował kariery aktorskiej. Dzięki znajomości z Douglasem Fairbanksem otrzymał niewielkie role w filmach „The Knickerbocker Buckaroo” (1919) oraz „Evangeline” (1919). Szybko jednak znienawidził aktorstwo i zdecydował się przejść do pracy za kamerą, gdzie znalazł swoje prawdziwe powołanie.

W latach 20. stopniowo budował swoją pozycję jako reżyser, aż do momentu, gdy osiągnął przełom dzięki filmowi „Skrzydła” (1927). Było to widowisko wojenne inspirowane jego własnymi doświadczeniami lotniczymi, wyróżniające się niespotykanym realizmem. Wellman kazał aktorom rzeczywiście latać i umieszczał kamery w kokpitach samolotów, co w tamtym czasie było przedsięwzięciem niezwykle ryzykownym i nowatorskim. Film zdobył pierwszą w historii Nagrodę Akademii dla najlepszego filmu w 1929 roku, choć sam reżyser nie został uhonorowany statuetką, co przez lata budziło jego frustrację.

W kolejnych dekadach udowodnił swoją niezwykłą wszechstronność. W latach 30. i 40. tworzył filmy w różnych gatunkach, od kina gangsterskiego po dramaty społeczne i westerny. Jednym z najważniejszych jego dzieł był film „Wróg publiczny” (1931), który uczynił z Jamesa Cagneya gwiazdę i zdefiniowali estetykę kina gangsterskiego epoki. Słynna scena z grejpfrutem, uznawana za jedną z najbardziej szokujących w historii kina, była jego pomysłem i stała się symbolem brutalności ekranowej lat 30.

Kolejnym kluczowym filmem był „Zdarzenie w Ox-Bow” (1943), jeden z najbardziej odważnych westernów w historii kina, będący bezkompromisową krytyką linczu i psychologii tłumu. Wellman był tak zdeterminowany, by zrealizować ten projekt, że zgodził się pracować przy innych filmach bez wynagrodzenia, aby uzyskać zgodę studia na jego produkcję.

W 1937 roku wyreżyserował „Narodziny gwiazdy”, za który otrzymał Oscara za najlepszą historię (Best Story). Choć nigdy nie zdobył Oscara za reżyserię, był trzykrotnie nominowany w tej kategorii – za „Narodziny gwiazdy” (1937), „Pole bitwy” (1949) oraz „Noc nad Pacyfikiem” (1954), co potwierdzało jego pozycję jako jednego z najważniejszych twórców swojej epoki.

Wellman znany był ze swojego trudnego charakteru i bezkompromisowego stylu pracy. Na planie zachowywał się jak dowódca wojskowy, wymagając od aktorów i ekipy pełnego zaangażowania. Jego niechęć do sztuczności sprawiała, że dążył do maksymalnego realizmu, często kosztem komfortu współpracowników. Jednocześnie był reżyserem o niezwykłej intuicji i wyczuciu dramatyzmu, co sprawiało, że jego filmy zachowały siłę oddziaływania przez kolejne dekady. Niechętnie odnosił się do przypisywania sukcesu „Skrzydeł” producentom i podczas premiery filmu demonstracyjnie nie wstał, gdy wyczytano jego nazwisko.

Jego kariera obejmowała również późniejsze, różnorodne projekty, w tym film „Noc nad Pacyfikiem” (1954), który ponownie nawiązywał do tematyki lotniczej. Ostatnim dziełem reżysera był „Lafayette Escadrille” (1958) – bardzo osobisty film inspirowany jego własnymi doświadczeniami wojennymi. Konflikty ze studiem Warner Bros., które ingerowało w ostateczny kształt produkcji, sprawiły, że po tym filmie Wellman definitywnie wycofał się z Hollywood.

W życiu prywatnym był pięciokrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była aktorka Helene Chadwick (1918–1923), następnie Margery Chapin (1925–1926), później tenisistka Marjorie Crawford (1931–1933) oraz Elizabeth „Betty” Ball (1933–1934). Najważniejszym i najtrwalszym związkiem było jego małżeństwo z Dorothy Coonan, z którą związał się w 1934 roku i pozostał aż do końca życia. Z tego związku miał siedmioro dzieci: trzech synów – Williama Wellmana Jr., Michaela oraz Cissy’ego – oraz cztery córki: Patty, Maggie, Glorię i Kitty. Jego syn William Wellman Jr. został aktorem i autorem biografii ojca, dbając o zachowanie jego dziedzictwa.

William Augustus Wellman zmarł 9 grudnia 1975 roku w Brentwood w Los Angeles w stanie Kalifornia w wieku 79 lat na skutek białaczki. Został skremowany, a jego prochy rozsypano nad oceanem.

Pozostaje jednym z najbardziej autentycznych i bezkompromisowych twórców w historii kina – reżyserem, który nie tylko opowiadał o przygodzie, przemocy i konflikcie, ale sam ich doświadczył. Jego filmy, od „Skrzydeł” po „Zdarzenie w Ox-Bow”, stanowią świadectwo twórcy, który traktował kino jak pole bitwy, nie uznając kompromisów i konsekwentnie dążąc do prawdy ekranowej.

Więcej informacji

Proszę czekać…