• 1892-01-28
  • Berlin, Niemcy
Ernst Lubitsch urodził się 29 stycznia 1892 roku w Berlinie w Cesarstwie Niemieckim. Był synem Simona Lubitscha, żydowskiego krawca prowadzącego własny zakład, oraz Anny (z domu Lindenstaedt). Dorastał w środowisku mieszczańskim, które nie było bezpośrednio związane ze sztuką, jednak już od młodych lat wykazywał zainteresowanie teatrem i sceną. Zgodnie z oczekiwaniami ojca początkowo pracował w rodzinnym warsztacie, lecz szybko porzucił tę drogę, wybierając karierę artystyczną, która miała uczynić go jednym z najważniejszych twórców w historii kina. Swoją drogę zawodową rozpoczął w teatrze, trafiając do zespołu Maxa Reinhardta – jednego z najwybitniejszych reżyserów i reformatorów teatru europejskiego. To właśnie tam zdobył solidne podstawy aktorskie oraz zrozumienie rytmu scenicznego, inscenizacji i pracy z zespołem, które później przeniósł na grunt filmu. Był nie tylko aktorem, ale także prelegentem i popularyzatorem literatury, wygłaszając wykłady na temat twórczości Williama Szekspira, co nadawało mu opinię człowieka o szerokich horyzontach intelektualnych. Karierę filmową rozpoczął w 1913 roku jako aktor w niemieckim kinie niemym. Szybko zdobył popularność dzięki rolom komediowym, zwłaszcza jako postać „Moritza” – sprytnego, nieco groteskowego bohatera o wyraźnym rysie satyrycznym. Już wkrótce zainteresował się reżyserią i stanął po drugiej stronie kamery, realizując krótkie formy komediowe, które wyróżniały się tempem, precyzją konstrukcji i wyczuciem wizualnego humoru. Prawdziwy przełom nastąpił pod koniec I wojny światowej, gdy zwrócił się ku monumentalnym produkcjom historycznym i kostiumowym. Filmy takie jak „Madame DuBarry” (1919), „Anna Boleyn” (1920) czy „Sumurun” (1920) przyniosły mu międzynarodową sławę. Szczególnie „Madame DuBarry”, z udziałem Poli Negri, odniosło ogromny sukces w Stanach Zjednoczonych i uczyniło z Lubitscha pierwszego niemieckiego reżysera, który zdobył tak silną pozycję na amerykańskim rynku po I wojnie światowej. To właśnie dzięki niemu Pola Negri została wprowadzona do Hollywood jako pierwsza europejska supergwiazda promowana na taką skalę, co na trwałe zmieniło strategię marketingową wytwórni filmowych. W 1922 roku Lubitsch przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, rozpoczynając pracę w Hollywood. Początkowo współpracował z Warner Bros., a następnie związał się z Paramount Pictures, gdzie powstały jego najważniejsze dzieła. Jednym z pierwszych sukcesów była „Karuzela małżeńska” (1924), która ugruntowała jego pozycję jako twórcy zdolnego połączyć europejską finezję z amerykańskim tempem narracyjnym. W Hollywood w pełni rozwinął swój charakterystyczny styl, określany mianem „Lubitsch touch” („nuta Lubitscha”). Był to sposób opowiadania oparty na subtelności, ironii i inteligentnym niedopowiedzeniu. Zamiast dosłowności stosował sugestię, elipsę i wizualny skrót, pozostawiając widzowi przestrzeń do interpretacji. Jego filmy często dotyczyły relacji damsko-męskich, małżeństwa, zdrady oraz różnic społecznych, jednak zawsze przedstawiane były z lekkością, elegancją i wyrafinowanym humorem. Przejście do kina dźwiękowego nie tylko nie zahamowało jego kariery, ale pozwoliło mu rozwinąć nowe środki wyrazu. Jego wyczucie dialogu i rytmu zaowocowało serią wybitnych komedii, takich jak „The Love Parade” (1929), „Trouble in Paradise” (1932) czy „Design for Living” (1933). W tym okresie nawiązał kluczową współpracę ze scenarzystą Samsonem Raphaelsonem, z którym stworzył jedne z najbardziej błyskotliwych scenariuszy w historii kina. W 1935 roku Lubitsch objął stanowisko szefa produkcji w Paramount Pictures, co było wydarzeniem bezprecedensowym – stał się jedynym wybitnym reżyserem swojej epoki, który jednocześnie pełnił tak wysoką funkcję kierowniczą w dużym studiu filmowym. Odpowiadał nie tylko za własne filmy, ale również nadzorował produkcje innych twórców, mając realny wpływ na kształt całej wytwórni. W kolejnych latach stworzył swoje najważniejsze dzieła, w tym „Ninotchka” (1939) z Gretą Garbo, „The Shop Around the Corner” (1940) oraz odważną satyrę polityczną „To Be or Not to Be” (1942), która w czasie II wojny światowej w inteligentny i bezprecedensowy sposób podejmowała temat nazizmu. Jego styl stał się inspiracją dla całego pokolenia twórców, a szczególnie dla Billy’ego Wildera, który uważał go za swojego mistrza. Wilder powiesił nad drzwiami swojego biura słynne pytanie: „How would Lubitsch do it?”, które stało się symbolem dążenia do perfekcji w filmowej komedii. W życiu prywatnym Lubitsch był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Helene (Leni) Reiter, z którą pozostawał w związku w latach 1918–1931. Drugą żoną była Vivian Gaye (właściwie Vivian Sanz), z którą ożenił się w 1935 roku. Z tego małżeństwa pochodziła jego jedyna córka, Nicola Lubitsch. Lubitsch przez wiele lat zmagał się z poważnymi problemami zdrowotnymi, szczególnie z chorobą serca. Zawał, który doprowadził do jego śmierci, był już szóstym w jego życiu, co podkreśla, jak ogromnym wysiłkiem okupiona była jego intensywna działalność twórcza w ostatnich latach. W chwili śmierci pracował nad filmem „That Lady in Ermine” (1948), którego nie zdążył ukończyć. Produkcję dokończył jego przyjaciel Otto Preminger, jednak w filmie wciąż wyraźnie obecny jest charakterystyczny styl Lubitscha. Ernst Lubitsch zmarł 30 listopada 1947 roku w Los Angeles w Kalifornii w wieku 55 lat. Został pochowany na cmentarzu Forest Lawn Memorial Park w Glendale. W 1947 roku, niedługo przed śmiercią, otrzymał honorową Nagrodę Akademii za „25-letni wkład w rozwój sztuki filmowej”, co stanowiło symboliczne zwieńczenie jego kariery. Pozostaje jednym z najważniejszych reżyserów w historii kina. Jego „nuta Lubitscha” – oparta na elegancji, inteligencji i niedopowiedzeniu – stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych stylów autorskich, a jego wpływ widoczny jest w twórczości takich reżyserów jak Billy Wilder, Woody Allen czy Wes Anderson. Lubitsch udowodnił, że kino może być jednocześnie lekkie i głębokie, rozrywkowe i wyrafinowane, pozostając sztuką najwyższej próby.

Listy

Więcej informacji

Proszę czekać…