Javier Bardem urodził się 1 marca 1969 roku w Las Palmas de Gran Canaria na Wyspach Kanaryjskich w Hiszpanii. Pochodzi ze znanej artystycznej rodziny. Jego matka Pilar Bardem była aktorką, podobnie jak dziadkowie. Jego brat Carlos i siostra Mónica również są związani z filmem. Javier dorastał i uczył się w Madrycie, gdzie uczęszczał do lokalnych szkół katolickich. Przez cztery lata studiował malarstwo na prestiżowej uczelni Escuela de Artes y Oficios (Szkoła Sztuk i Rzemiosł) w Madrycie. Początkowo nie planował zostać zawodowym aktorem, a role filmowe traktował jako sposób na opłacenie studiów plastycznych i przyborów do malowania. Zrezygnował z kariery malarskiej, uznając, że nie ma wystarczającego talentu, i ostatecznie skupił się na aktorstwie. Swoje rzemiosło doskonalił pod okiem słynnego hiszpańskiego trenera aktorstwa, Juana Carlosa Corazzy, u którego uczył się techniki gry przed kamerą. Zanim Javier Bardem w pełni poświęcił się aktorstwu, przez kilkanaście lat wyczynowo trenował rugby. Grał na pozycji filara w hiszpańskim klubie CR Liceo Francés w Madrycie. Jego talent doprowadził go do gry w juniorskich reprezentacjach Hiszpanii na różnych szczeblach wiekowych. Sam aktor wielokrotnie powtarzał w wywiadach, że rugby nauczyło go dyscypliny, pracy zespołowej oraz odporności na ból, co bardzo pomogło mu w wymagającej pracy na planach filmowych. Po raz pierwszy przed kamerą Bardem pojawił się jako sześciolatek w serialu „El Pícaro” (1975). Międzynarodową i krajową rozpoznawalność przyniósł mu występ w filmie „Szynka, szynka” (1992), w którym zagrał u boku przyszłej żony, Penelope Cruz. Na początku swojej kariery Javier Bardem nie mówił płynnie po angielsku, co ograniczało go do ról w kinie hiszpańskojęzycznym (m.in. „Wysokie obcasy”, „Złote jaja”, „Drżące ciało”). Gdy pojawiły się pierwsze propozycje z Hollywood, zaczął brać ekspresowe i bardzo intensywne lekcje języka oraz pracy nad akcentem (szczególnie przed filmem „Zanim zapadnie noc” z 2000 roku). Nauka języka pozwoliła mu nie tylko grać w amerykańskich hitach, ale też stać się pierwszym hiszpańskim aktorem w historii nominowanym do Oscara za rolę pierwszoplanową oraz pierwszym, który tę statuetkę zdobył za rolę w filmie „To nie jest kraj dla starych ludzi”, gdzie stworzył przerażającą kreację płatnego zabójcy Antona Chigurha. W 2010 roku w „Biutiful” zagrał umierającego ojca walczącego o los dzieci w Barcelonie, co przyniosło mu nagrodę dla najlepszego aktora na festiwalu w Cannes oraz kolejną nominację do Oscara. W kolejnych latach pojawiał się zarówno w mainstreamowych produkcjach („Skyfall”, „Piraci z Karaibów: Zemsta Salazara”, „Diuna”), kinie autorskim („Jej twarz”) oraz filmach hiszpańskojęzycznych („Wszyscy wiedzą”, „Szef roku”). Prywatne życie Javiera Bardema jest uznawane za bardzo spokojne i ułożone, zwłaszcza jak na standardy Hollywood i międzynarodowego show-biznesu. Aktor unika skandali i chroni swoją prywatność. Z Penelope Cruz poznali się na planie filmu „Szynka, szynka” w 1992 roku. Przez lata byli tylko znajomymi z branży. Parą zostali dopiero na planie komedii „Vicky Cristina Barcelona” (2008). Wzięli ślub w 2010 roku i wspólnie wychowują dwójkę dzieci: syna Leo (ur. 2011) i córkę Lunę (ur. 2013). W 2019 roku Javier połączył siły ze swoim starszym bratem Carlosem Bardemem (który jest pisarzem i aktorem) oraz organizacją Greenpeace, aby stworzyć dokumentalny film „Sanctuary”. W ramach akcji wziął udział w głębinowym nurkowaniu w dwuosobowej łodzi podwodnej u wybrzeży Półwyspu Antarktycznego. Celem braci było nagranie unikalnego podwodnego życia i wsparcie kampanii na rzecz utworzenia największego na świecie morskiego rezerwatu przyrody w rejonach polarnych. Dziś aktor dzieli czas między wysokobudżetowe role w Hollywood, europejskie kino autorskie oraz aktywny, głośny udział w kampaniach na rzecz ochrony środowiska i praw człowieka.