Filmy artysta

Praca dyplomowa brytyjskiego reżysera zrealizowana pod opieką Stanisława Różewicza, pierwsza zachowana rejestracja treningu wokalnego i fizycznego aktorów, prowadzonego przez Jerzego Grotowskiego, obrazująca jego ówczesne badania nad działaniami rezonatorów. Materiał powstał w okresie przygotowań Teatru 13 Rzędów do spektaklu „Tragiczne dzieje doktora Fausta” wg Christophera Marlowa (premiera, zarazem polska prapremiera dramatu, 23 kwietnia 1963 roku). Zawiera ponad sześciominutowe fragmenty tego spektaklu, przedstawiające przede wszystkim Zbigniewa Cynkutisa w roli tytułowej, ale także Renę Mirecką (Mefista). Grotowski udzielił też wywiadu do filmu, został nagrany przy kościoła „na górce” w Opolu. Artysta był związany z miastem od 1959 do 1964 roku, kiedy kierował Teatrem 13 Rzędów, przekształconym z czasem w Teatr Laboratorium 13 Rzędów, działającym przy Rynku w klubie Maska. Film otrzymał Nagrodę DKF „Zygzakiem” na Festiwalu Filmów PWSTiF, Warszawa, 1964 rok.

„Film o filmie dla filmu o filmie przy filmie…” – komentarz z offu doskonale podsumowuje komplikacje, jakie stwarza ten krótki metraż. Nic dziwnego: rzeczywistość w dziełach Królikiewicza jest zazwyczaj niespójna, w stanie rozpadu, trwale uszkodzona, boleśnie naznaczona historią. Taki też, fragmentaryczny, pokawałkowany i chaotyczny jest obraz „Każdemu to, czego wcale mu nie trzeba”. Historia powraca w nim bezustannie i bywa, że towarzyszy jest nerwowy, głośny śmiech. Kryzys moralny i kulturowy jest wyraźnie wyczuwalny. Można go zaobserwować nawet… nad basenem.

Kabaret „Dudek”, dzieło życia Edwarda Dziewońskiego, jeden z najwybitniejszych powojennych kabaretów uchwycony przez dokumentalistę za kulisami w czasie prób. Na scenie gwiazdy polskiego aktorstwa w pierwszorzędnych piosenkach Wojciecha Młynarskiego.

Dokumentalna rekonstrukcja życia i twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza, znanego pod pseudonimem Witkacy – został wyprodukowany specjalnie z okazji setnej rocznicy urodzin artysty.

Film krótkometrażowy, w którym ścieżką dźwiękową są nagrania Czesława Niemena z albumu „Niemen Enigmatic”. Artysta z zespołami Enigmatic i Alibabki niezwykle ekspresyjnie przedstawia tzw. poezję śpiewaną: „Jednego serca”, „Mów do mnie jeszcze” i „Kwiaty ojczyste”.

Agnieszka Lipiec-Wróblewska zainspirowana odkrytymi przez Piotra Witta tragicznymi aspektami życia Chopina, przedstawia w swojej sztuce obraz szerzej nieznany: wnikliwy portret psychologiczny człowieka, który musi zmierzyć się z biedą, niepewnością, poczuciem niespełnienia i upokorzenia, a także szalejącą na ulicach Paryża cholerą, wojną domową we Francji i konsekwencjami upadku Powstania Listopadowego. Fryderyk to opowieść o pierwszych miesiącach pobytu polskiego kompozytora w Paryżu, gdzie długo bezskutecznie próbował wedrzeć się na salony. Wątkiem równoległym w spektaklu jest współczesna historia młodej pianistki Adeli, która poprzez tropienie losów Chopina odkrywa prawdę o okolicznościach, w jakich objawił się paryskiej elicie wielki talent genialnego muzyka.

W 10 rocznicę istnienia kabaret „Piwnica pod Baranami” wyjątkowo opuścił swoją siedzibę przy Starym Rynku w Krakowie i wydał bal w pobliskim zamku Pieskowej Skale. Okazją do świętowania były też imienny Piotra Skrzyneckiego, założyciela kabaretu.

W 1941 roku, grupa najwybitniejszych rosyjskich pisarzy i artystów pochodzenia żydowskiego, w tym Salomon Mikhoels, Perets Markish i Siergiej Eisenstein, podpisała apel do Żydów na całym świecie, prosząc, żeby dołączyli do obywateli radzieckich w walce przeciw faszyzmowi.

Gertrude Stein należy do tych pisarek, których się nie czyta, natomiast często cytuje. To ona jest autorką tajemniczego zdania "Róża jest różą, jest różą, jest różą". Stworzyła nowy, protokubistyczny styl w literaturze. Zerwała z interpunkcją jeszcze przed Joycem, dadaizmem i surrealizmem, a słów używała dla ich dźwięku i skojarzeń. Prowadziła w Paryżu salon, przez który przewinęła się cała ówczesna śmietanka artystyczna. Jej znajomymi byli: Picasso, Cézanne, Matisse, Pound i Hemingway. Jako jedna z pierwszych zrobiła coming out, publicznie pokazując się ze swoją partnerką Alice B. Toklas. Philippe Mora bezpardonowo i radykalnie rozprawia się z czcigodną ikoną modernizmu. Wciela się w postać detektywa badającego poszlaki, wskazujące na to, że Gertruda Stein wcale nie umarła w 1946 roku. Wzorem innych popkulturowych celebrytów prowadziła ukryte „życie po życiu”, o czym świadczy materiał filmowy nakręcony przez Hitchcocka, Dalego, Duchampa, Godarda, Warhola i innych prominentnych artystów dwudziestego wieku. Pełen aluzji i absurdalnego humoru rodem z Monty Pythona fałszywy dokument Mory jest purnonsensowym majstersztykiem.

Świat Brunona Schulza, pisarza i grafika z przedwojennego Drohobycza, zaklęty w jego grafikach z lat 30., a po latach ożywiony środkami filmowymi: animacją, kolażem, zdjęciami żywej akcji. Podstawę stanowiły rysunki Schulza przedstawiające mieszkańców rodzinnego miasteczka, jego uliczki, zaułki, postaci fantastyczne, autoportrety oraz kobiece akty. Grafiki Schulza prezentuje wyniosła kobieta o miodowych włosach (w tej roli Ewa Frykowska, modelka Domu Mody Telimena), ta sama gra rolę obiektu erotycznej fascynacji bohatera.